​Rafet ULUTÜRK

Yahya Kemal, ısrarla Tuna’yı işaret ederken aslında Türk’ün tarih sahnesindeki “akış hızını” tarif ediyordu. Fakat bir Balkan Türk’ü olmayan, kökleri Anadolu’nun bağrında, gözü ise bozkırın sonsuzluğunda olan biri için durum biraz daha farklıdır.
Türk’ün coğrafyası sadece Rumeli’den, nehri sadece Tuna’dan mı ibarettir?

​Köklerin Sesi: Orhun’dan Yenisey’e
​Eğer mesele “gözümüzü açtığımız yer” ise, ilk yudumu Orhun’un kaynağından içtik. Kürşat’ın narasıyla titreyen o sular, bugün siyasi sınırlarımızın çok uzağında kalmış olabilir. Ancak Orhun, Türk’ün sadece nehri değil; ilk alfabesi, ilk devlet aklı ve ilk vasiyetidir. Biraz daha kuzeyde, Sibirya ovalarında akan Yenisey ve onun kolu olan Abakan, hala Hakasların ve Tuvaların nefesini taşır. Bu nehirleri unutmak, bir ağacın meyvesine aşık olup köklerini yok saymaktır.

​Medeniyetin Omurgası: Maveraünnehir
​Cengiz Han’ın fırtınasından kaçıp batıya yöneldiğimizde, bizi Seyhun ve Ceyhun (Amuderya ve Siriderya) karşıladı. Taşkent’ten Buhara’ya, Semerkant’tan Fergana’ya kadar bizim beldelerimizi yeşerten, Uluğ Beyleri, Hoca Ahmed Yesevileri yetiştiren bu “İki Nehir Arası”, Türk’ün yerleşik medeniyete geçişinin ve manevi kimliğinin mayalandığı yerdir. Burası, Tuna’ya giden yolun stratejik ve ruhani mutfağıdır.
​Kuzeyin Nazlı Gelini: İdil (Volga)
​Hazar’ın ötesine geçtiğimizde karşımıza çıkan o devasa su yolu, bugün Slav dünyasının “Volga Ana”sı olabilir; ama bizim tarihimizde o, Altın Ordu’nun şah damarı olan İdil’dir. Kazan’dan Astrahan’a kadar uzanan 3.500 kilometrelik bu hat, Türk dünyasının kuzey omurgasıdır. Zeki Velidi Togan’ın ve Akdes Nimet Kurat’ın eserlerinde çağlayan İdil, Türk’ün Avrupa içlerine uzanan sessiz gücüdür.

​Sonuç: Bir Sınır Değil, Bir Akış
​Yahya Kemal haklıdır; Tuna bizim en muhteşem rüyamız, gurbette bıraktığımız en mahzun sevgilimizdir. Ancak Türk’ün nehri tek bir isimle sınırlandırılamaz.
Türk, doğası gereği durağan değil, akışkan bir millettir.

​Orhun çocukluğumuzdur; hatırlayınca gülümseriz.

​Seyhun delikanlılığımızdır; orada medeniyet kurduk.

​İdil mücadelemizdir; orada direndik.
​Tuna ise en görkemli yaşlılığımızdır; orada devleştik.

​Bizim gönlümüzde nehirler birbirine akar. Orhun’un buharı Anadolu’da yağmur olur, Sakarya’yı besler; Sakarya’nın hızı ise gider Tuna’nın heybetine karışır. Türk’ün nehri, Tanrı Dağları’ndan başlayıp Avrupa’nın bağrına kadar dökülen o kesintisiz, büyük tarihsel akışın bizzat kendisidir.