Rafet ULUTÜRK

Ahlat’a yalnız geçmişin ihtişamını görmek için bakarsak, bu kadim şehrin asıl mesajını eksik okuruz.

Çünkü Ahlat yalnız mezar taşlarının, kümbetlerin ve Selçuklu hatıralarının şehri değildir.

Ahlat bir insan yetiştirme merkezidir.

Bu nedenle Ahlat için kullandığım en önemli ifade şudur:

Ahlat, Türk dünyasının anaokuludur.

Anaokulu bir çocuğun ilk eğitim aldığı, kimliğinin ilk şekillendiği, dünyayı tanımaya başladığı yerdir.

Ahlat da Anadolu’ya yürüyen Türk medeniyetinin insanını hazırlayan, onu eğiten, olgunlaştıran ve batıya doğru büyük yürüyüşe hazırlayan tarihî merkezlerden biridir.

Bu okulun öğrencileri yalnız Anadolu’da kalmadılar.

Bazıları daha batıya yürüdü.

Rumeli’ye geçti.

Balkanlara ulaştı.

Rodoplara çıktı.

Ve Türk medeniyetinin yeni şehirlerinin kuruluşunda rol aldı.

İşte bu hafıza bizi Kırcı Ali’ye kadar götürmektedir.

AHLAT’TAN KIRCAALİ’YE UZANAN MEDENİYET YOLU

Kırcaali şehrinin adıyla özdeşleşen Kırcı Ali hakkında tarihî kaynaklarda farklı rivayetler bulunmaktadır.

Ancak Türk kültürel hafızasında yaşayan güçlü anlatıya göre Kırcı Ali, Horasan-Yesevi geleneğinden gelen bir alperendir.

Buhara’dan başlayan yolculuğunun ardından Ahlat’ta yetiştiği, burada alperenlik terbiyesi aldığı ve daha sonra batıya, Rumeli’ye doğru hareket ettiği anlatılır.

Nitekim Ahlat Kaymakamlığının 2023 yılında yayımladığı “Kırcaali Efsanesi” belgeseli hakkındaki açıklamada da Kırcı Ali, Buhara’da doğan ve Ahlat’ta yetişen bir alperen olarak tanımlanmaktadır.

BULTÜRK ve BGSAM tarafından hazırlanan belgeselin tanıtımında da Kırcı Ali’nin Ahmet Yesevi ocaklarından aldığı manevi terbiyeden, Ahlat’taki gençliğinden ve burada bir alperen olarak yetişmesinden söz edilmektedir.

İşte tam burada Ahlat’ın Türk dünyasındaki gerçek büyüklüğü ortaya çıkmaktadır.

Çünkü Ahlat yalnız Anadolu’ya insan hazırlamamıştır.

Ahlat, Anadolu üzerinden Balkanlara yürüyen insanlar da yetiştirmiştir.

YESEVİ OCAĞINDAN AHLAT’A, AHLAT’TAN RODOPLARA

Türk tarihinin büyük yürüyüşünü yalnız ordular üzerinden okuyamayız.

Bu yürüyüşün görünmeyen bir manevi hattı vardır.

Türkistan…

Buhara…

Horasan…

Yesevi ocağı…

Ahlat…

Anadolu…

Rumeli…

Rodoplar…

Kırcaali…

Bu şehirleri ve coğrafyaları birbirine bağlayan yalnız askerî hareket değildir.

Bir medeniyet anlayışıdır.

Ahmet Yesevi geleneğinin temelinde insan yetiştirmek vardır.

Bilgili insan.

Ahlaklı insan.

Cesur insan.

Halka hizmet eden insan.

Gittiği yere yalnız hâkimiyet değil, düzen götüren insan.

İşte “alperen” dediğimiz insan modeli budur.

Bir elinde gerektiğinde kılıç vardır.

Ama diğer elinde irfan vardır.

Gücünün yanında ahlak vardır.

Cesaretinin yanında merhamet vardır.

Fetih anlayışının yanında insan kazanma düşüncesi vardır.

Kırcı Ali’nin etrafında oluşan tarihî hafızayı da bu gelenek içinde değerlendirmek gerekir.

AHLAT BİR GEÇİŞ NOKTASI DEĞİL, İNSAN FABRİKASIYDI

Ahlat’ın stratejik önemini yalnız haritadaki konumuyla açıklamak yeterli değildir.

Asıl mesele, burada nasıl bir insan tipinin yetiştiğidir.

Ahlat bir bakıma medeniyet insanı üreten okuldu.

Buraya gelenler yalnız savaşmayı öğrenmiyordu.

Coğrafyayı öğreniyordu.

Devlet anlayışını öğreniyordu.

Toplumla ilişki kurmayı öğreniyordu.

Sanatı öğreniyordu.

İnancı öğreniyordu.

Ticareti öğreniyordu.

Birlikte yaşamayı öğreniyordu.

Ve sonra başka coğrafyalara gidiyordu.

Bu nedenle Ahlat’ta yetişip Balkanlara yürüdüğü anlatılan Kırcı Ali, aslında tek bir insanın hikâyesinden çok daha fazlasını temsil eder.

O, Türkistan’dan Balkanlara uzanan insan yetiştirme sisteminin sembolüdür.

KIRCAALİ, AHLAT’IN BALKANLARDAKİ DEVAMIDIR

Bu açıdan baktığımızda çok önemli bir medeniyet bağlantısı ortaya çıkar:

Ahlat ile Kırcaali birbirinden kopuk iki şehir değildir.

Biri Anadolu’da.

Diğeri Balkanlarda.

Ama aralarında tarihî ve manevi bir yol vardır.

Ahlat’ta yetiştiği anlatılan bir alperenin adı bugün Bulgaristan’daki Kırcaali şehrinde yaşamaktadır.

Bu bize Türk dünyasının sınırlarını yeniden düşündürmelidir.

Türk dünyası yalnız Türkiye ve Orta Asya değildir.

Türk dünyasının batı kapısı Balkanlardır.

Kırcaali bunun en önemli sembollerinden biridir.

Bu yüzden Ahlat’tan Türkistan’a bakarken aynı zamanda Kırcaali’ye de bakmalıyız.

Doğudan batıya uzanan aynı medeniyet zincirini görmeliyiz.

MALAZGİRT’İ HAZIRLAYAN AHLAT, RUMELİ’Yİ HAZIRLAYAN İNSANI DA YETİŞTİRDİ

Burada Ahlat’ın tarihî rolü daha da büyüyor.

Ahlat bir taraftan Malazgirt’in stratejik arka planını oluşturdu.

Diğer taraftan burada oluşan insan ve medeniyet modeli sonraki yüzyıllarda daha batıya taşındı.

Anadolu’nun fethi tamamlandığında yürüyüş durmadı.

Bursa’ya ilerledi.

Edirne’ye ilerledi.

Rumeli’ye geçti.

Rodoplara ulaştı.

Balkanların şehirlerine yayıldı.

Bu nedenle Türk tarihini birbirinden kopuk dönemler şeklinde okumak büyük hatadır.

Selçuklu başka,

Osmanlı başka,

Rumeli başka,

Türkistan başka değildir.

Bunların arasında büyük bir tarihî devamlılık vardır.

Ahlat bu devamlılığın kavşaklarından biridir.

BUGÜN DE AHLAT’IN GÖREVİ İNSAN YETİŞTİRMEKTİR

Asıl önemli konu geçmiş değildir.

Bugündür.

Eğer Ahlat dün alperen yetiştirdiyse bugün ne yetiştirmelidir?

Bugünün alpereni yalnız ata binen ve kılıç kullanan kişi değildir.

Bugünün alpereni;

yapay zekâ geliştiren mühendistir.

Uzaya uydu gönderen bilim insanıdır.

Siber saldırıya karşı ülkesini koruyan uzmandır.

Türk dünyası arasında köprü kuran diplomattır.

Çocuklara tarih öğreten öğretmendir.

Dünyanın büyük üniversitelerinde bilim üreten gençtir.

Ülkesinin menfaatini bilen girişimcidir.

Milletinin kültürünü dünya dillerinde anlatabilen sanatçıdır.

Demek ki Ahlat’ın tarihi görevini devam ettirmek istiyorsak, çağın alperenlerini yetiştirmeliyiz.

BUGÜNÜN YESEVİ OCAKLARI NEREDE?

Belki de sormamız gereken en büyük soru budur.

Ahmet Yesevi bir insan yetiştirme sistemi kurdu.

O ocaklardan çıkan insanlar binlerce kilometre uzaklara gittiler.

Gittikleri yerlerde topluma karıştılar.

İnsan kazandılar.

Şehirler kurdular.

Medeniyet taşıdılar.

Peki bugün bizim Yesevi ocaklarımız nerede?

Üniversitelerimiz bu görevi görüyor mu?

Gençlik merkezlerimiz görüyor mu?

Sivil toplum kuruluşlarımız görüyor mu?

Ailelerimiz görüyor mu?

Okullarımız görüyor mu?

Teknoloji merkezlerimiz görüyor mu?

Çünkü kurumlarımız insan yetiştirmiyorsa yalnız bina yapıyoruz demektir.

Oysa bize bina değil, insan yetiştiren ocaklar gerekir.

AHLAT YENİDEN BİR OCAK OLMALIDIR

Bu nedenle Ahlat için yalnız turizm planlamak yetmez.

Ahlat’ta yeniden insan yetiştiren bir sistem kurulmalıdır.

Bir Türk Dünyası Alperenlik ve Liderlik Akademisi düşünülebilir.

Ancak buradaki “alperenlik” kavramı bugünün ihtiyaçlarına göre yorumlanmalıdır.

Gençlere;

tarih,

ahlak,

liderlik,

stratejik düşünme,

diplomasi,

teknoloji,

yapay zekâ,

girişimcilik,

savunma,

Türk dünyası coğrafyası

ve toplumsal sorumluluk öğretilmelidir.

Yani Yesevi’nin insan yetiştirme ruhu ile çağımızın bilim ve teknoloji anlayışı aynı çatı altında buluşturulmalıdır.

AHLAT-KIRCAALİ GENÇLİK KÖPRÜSÜ KURULMALI

Kırcı Ali hafızası üzerinden somut bir proje de geliştirilebilir.

Ahlat-Kırcaali Gençlik ve Kültür Köprüsü.

Her yıl Kırcaali’den gençler Ahlat’a gelmeli.

Ahlat’tan gençler Kırcaali’ye gitmeli.

Birlikte tarih araştırmaları yapılmalı.

Belgeseller hazırlanmalı.

Ortak gençlik kampları kurulmalı.

Kırcı Ali’nin hikâyesi tarih, kültür, sanat ve akademi açısından yeniden araştırılmalı.

Türkistan-Ahlat-Kırcaali hattı gençlere anlatılmalıdır.

Böylece tarih yalnız anlatılan bir hatıra olmaktan çıkar.

Yeni ilişkiler üreten canlı bir güce dönüşür.

TÜRK DÜNYASININ ANAOKULU FİKRİ BUGÜN DE DEVAM ETMELİDİR

“Ahlat Türk dünyasının anaokuludur” derken yalnız geçmişten söz etmiyoruz.

Bir gelecek modeli öneriyoruz.

Çocuk burada tarihini tanımalı.

Genç burada kimliğini anlamalı.

Üniversiteli burada Türk dünyasını keşfetmeli.

Bilim insanı burada araştırma yapmalı.

Diplomat burada strateji tartışmalı.

Sanatçı burada ortak hafızadan ilham almalı.

Ve bütün bunlar Türkistan’dan Balkanlara kadar uzanan bir ağ oluşturmalıdır.

İşte Ahlat’ın bugünkü anlamı budur.

BUGÜNÜN MALAZGİRT’İ ZİHİNLERDEDİR

Dün büyük mücadele toprak üzerinde veriliyordu.

Bugün mücadele alanı çok daha geniştir.

Yapay zekâ.

Enerji.

Savunma.

Uzay.

Veri.

Eğitim.

Medya.

Kültür.

Ve çocukların zihinleri.

Bu nedenle bugünün Malazgirt’i bazen bir laboratuvardır.

Bazen bir okul sınıfıdır.

Bazen bir teknoloji merkezidir.

Bazen de bir anaokuludur.

Çünkü geleceğin hangi medeniyete ait olacağına karar verecek insanlar bugün çocuk sıralarında oturuyor.

AHLAT’TA YETİŞEN İNSANIN YOLCULUĞU DEVAM ETMELİ

Ahlat’tan Malazgirt’e bir yol vardır.

Ahlat’tan Konya’ya bir yol vardır.

Ahlat’tan Bursa’ya, Edirne’ye ve İstanbul’a bir yol vardır.

Ve tarihî hafızamızda Ahlat’tan Rodoplara, Kırcaali’ye uzanan bir yol da vardır.

Kırcı Ali anlatısı bize bunun güçlü sembollerinden birini sunmaktadır.

Yesevi ocağından aldığı terbiyeyi,

Ahlat’ta olgunlaştıran,

sonra batıya yürüyerek adını Balkanlarda yaşatan bir alperen hafızası…

İster bunu tarihî rivayet, ister kültürel hafıza, ister medeniyet anlatısı olarak değerlendirelim; verdiği mesaj değişmiyor:

Türk dünyasının asıl gücü yetiştirdiği insandır.

Dün Ahlat alperen yetiştirdi.

Bugün bilim insanı yetiştirmelidir.

Dün Ahlat öncü yetiştirdi.

Bugün teknoloji öncüsü yetiştirmelidir.

Dün Ahlat insanları Anadolu’dan Balkanlara taşıdı.

Bugün Ahlat Türkistan’ı, Anadolu’yu ve Balkanları yeniden birbirine bağlamalıdır.

Bu nedenle Ahlat yalnız geçmişimizin şehri değildir.

Ahlat bir yöntemdir.

İnsan yetiştirme yöntemidir.

Medeniyet kurma yöntemidir.

Geleceğe hazırlanma yöntemidir.

Ve Ahlat’ın Türk dünyasına bugün söylemesi gereken cümle belki de şudur:

«Ben dün Kırcı Ali gibi alperenleri yetiştiren ocaklardan biriydim.
Bugün de yeni çağın alperenlerini yetiştirmeye hazırım.»

Çünkü Ahlat Türk dünyasının anaokuluydu.

Ve bu okulun zili hâlâ çalmaktadır.