Rafet ULUTÜRK

Tarih bazı günleri yalnızca takvimlere değil, milletlerin hafızasına da kazır. 29 Mayıs 1989, Bulgaristan Türkleri için böyle bir gündür. Bu tarih, sadece kitlesel bir göçün başlangıcı değil; kimliği, dili, inancı ve toplumsal varlığı hedef alınmış bir halkın hafızasında derin izler bırakan büyük bir kırılmadır.

Bulgaristan Türklerinin yaşadığı acılar bir günde ortaya çıkmadı. Önce Pomak Türklerinin isimleri değiştirildi. Ardından 1984 sonu ve 1985’in ilk aylarında Türk ve Müslüman isimleri zorla silindi. İnsanların adları, kimlik kartlarından çıkarıldı; fakat hafızalarından, kalplerinden ve aile miraslarından silinemedi.

Çünkü isim sadece resmî bir kayıt değildir. İsim, insanın ailesiyle, inancıyla, geçmişiyle ve millet hafızasıyla kurduğu bağdır. Bir insanın adını zorla değiştirmek, onun yalnızca nüfus bilgisini değil, varoluş hakkını hedef almaktır.

Göç: Bir Sınır Geçişinden Fazlası

29 Mayıs 1989’da dönemin Bulgaristan lideri Todor Jivkov’un göç yollarının açıldığını ilan etmesiyle yüz binlerce Türk için acı dolu bir süreç başladı. İnsanlar evlerini, tarlalarını, işlerini, mezarlıklarını ve hatıralarını geride bırakarak yollara düştü.

Bu göç, sıradan bir nüfus hareketi değildi. Bir toplumun kendi toprağından koparılmasıydı. Bir annenin evinin eşiğine son kez bakmasıydı. Bir babanın dedesinin mezarını geride bırakmasıydı. Bir çocuğun doğduğu köyü hafızasına gömerek bilinmeyen bir geleceğe doğru yola çıkmasıydı.

O gün valizlere eşya konuldu; fakat bir ömür konulamadı.

Bulgaristan’ın Kaybettiği Gerçek

Bulgaristan devleti o dönemde Türkleri zayıflatacağını düşündü. Oysa gerçekte kendi toplumsal ve ekonomik yapısını zayıflattı. Türkler yalnızca bir etnik topluluk değildi; Bulgaristan’ın üretiminde, tarımında, sanayisinde, ticaretinde ve sosyal hayatında önemli bir güçtü.

Türklerin iş bırakması, bankalardan paralarını çekmesi ve kitlesel biçimde göçe yönelmesi Bulgaristan’ın ekonomik düzenini ciddi biçimde sarstı. Bir devlet, kendi sadık ve çalışkan vatandaşlarını tehdit olarak gördüğünde, aslında kendi geleceğini de tehdit eder.

Bu gerçek bugün de geçerlidir: Bir ülkenin gücü, farklı kimlikleri bastırmasında değil; onları adaletle, eşitlikle ve saygıyla yaşatabilmesindedir.

Siyasi Mühendislik ve Temsil Sorunu

1989 öncesinde ve sonrasında Bulgaristan Türklerinin karşı karşıya kaldığı meselelerden biri de siyasi temsilin niteliğidir. Toplumun öncü isimlerinin baskıyla susturulması, sürgün edilmesi veya ülke dışına gitmek zorunda bırakılması, Türk toplumunun doğal liderlik damarını zayıflattı.

Ardından Türkleri temsil ettiği iddia edilen siyasi yapılar ortaya çıktı. Ancak yıllar içinde şu soru daha da önem kazandı: Bulgaristan Türkleri gerçekten kendi iradeleriyle mi temsil edildi, yoksa belli güç dengelerinin çizdiği dar bir siyasi alana mı sıkıştırıldı?

Türklerin yalnızca etnik bir partiye mahkûm edilmesi sağlıklı bir demokrasi anlayışı değildir. Türkler, Bulgaristan’ın bütün siyasi partilerinde, devlet kurumlarında, yerel yönetimlerinde, akademisinde, ekonomisinde ve karar alma mekanizmalarında eşit vatandaşlar olarak yer almalıdır.

Temsil, bir toplumun oylarını almakla değil; haklarını, onurunu ve geleceğini korumakla anlam kazanır.

Halklar Arasında Değil, Zihniyette Problem Var

Bulgaristan’da Türklerle Bulgar halkı arasında aşılması imkânsız bir sorun yoktur. Köylerde, şehirlerde, pazarlarda, iş yerlerinde insanlar yüzyıllardır yan yana yaşamıştır. Komşuluklar kurulmuş, ekmek paylaşılmış, acılar ve sevinçler birlikte yaşanmıştır.

Asıl mesele halkların arasında değil; siyasetin ürettiği korkularda, devlet aklının zaman zaman beslediği ayrımcı reflekslerde ve geçmişle yüzleşmekten kaçınan anlayıştadır.

Bugün Bulgaristan’ın ihtiyacı, geçmişin hatalarını inkâr etmek değil; onlarla yüzleşerek daha güçlü bir gelecek inşa etmektir.

Birlikte Yaşamayı Öğrenmek

Bulgaristan’ın geleceği, Türkleri dışlayarak kurulamaz. Türkler bu ülkenin misafiri değil, tarihî ve toplumsal gerçeğidir. Bu gerçeği yok sayan her politika ülkeyi zayıflatır; bu gerçeği kabul eden her adım ise Bulgaristan’ı güçlendirir.

Eşit vatandaşlık, kültürel haklara saygı, ana dilin korunması, dinî özgürlüklerin güvence altına alınması ve liyakate dayalı devlet temsilinin sağlanması Bulgaristan için bir tehdit değil, stratejik kazançtır.

Çünkü adaletin olduğu yerde huzur olur. Huzurun olduğu yerde üretim olur. Üretimin olduğu yerde devlet güçlenir.

Hafızadan Geleceğe

29 Mayıs 1989 unutulmayacaktır. Çünkü bu tarih yalnızca bir göçün değil, bir halkın onur mücadelesinin tarihidir. O gün yaşanan acılar, gelecek nesillere nefret taşımak için değil; aynı yanlışların bir daha yaşanmaması için hatırlanmalıdır.

Bulgaristan’ın önünde iki yol vardır: Ya geçmişin korkularıyla yaşamaya devam edecek ya da Türklerle birlikte eşit, adil ve güçlü bir gelecek kuracaktır.

Bir devlet, kendi vatandaşının kimliğinden korkarsa küçülür. Kendi vatandaşının emeğine, diline, inancına ve tarihine saygı duyarsa büyür.

29 Mayıs 1989, Bulgaristan için utançla hatırlanması gereken bir tarih; Bulgaristan Türkleri için ise kimliğe, onura ve hafızaya sahip çıkmanın sembolüdür.

Ve unutulmamalıdır:

Hafızasını kaybeden toplumlar geleceğini kuramaz.
Adaletle yüzleşen toplumlar ise tarih karşısında yeniden güç kazanır.