Mustafa Kemal Atatürk’ün Sofya’da askerî ataşe olarak görev yaptığı yıllar, çoğu zaman magazinleştirilerek anlatılır. Generalin kızıyla yaşadığı iddia edilen aşk, balolar, davetler, sosyal çevreler öne çıkarılır. Oysa asıl mesele bambaşkadır: Mustafa Kemal orada bir subay, bir gözlemci, bir diplomat ve devletinin geleceği için bilgi toplayan stratejik bir akıldı.

Mustafa Kemal, Sofya’da 20 Kasım 1913 ile 25 Ocak 1915 arasında askerî ataşe olarak görev yaptı. Bu dönem, Balkan Savaşları’nın hemen sonrası ve Birinci Dünya Savaşı’nın eşiğiydi; yani Avrupa kaynıyor, Balkanlar yeniden şekilleniyordu.

Ateşe Ne Demektir?

Ateşe, sadece resepsiyonlara katılan, balolarda görünen bir memur değildir. Askerî ateşe; bulunduğu ülkenin ordusunu, siyasetini, toplumunu, ittifaklarını, zaaflarını ve niyetlerini gözlemleyen kişidir.

Mustafa Kemal’in Sofya’dan gönderdiği raporların Bulgaristan’ın askerî ve stratejik durumuna dair önemli tespitler içerdiği akademik çalışmalarda da belirtilir.

Demek ki Sofya günlerini anlamak için şunu bilmek gerekir: Mustafa Kemal orada aşk peşinde değil, bilgi peşindeydi.

Generalin Kızına Yaklaşmak Değil, Merkeze Yaklaşmak

Bir generalin ailesine, Bulgar seçkinlerine, diplomatik çevrelere ve milliyetçi gruplara yakın olabilmek sıradan bir başarı değildir. Bu, güven kazanmak demektir. İçeri girmek demektir. Masanın görünmeyen tarafını okumak demektir.

Gençlerimize anlatmamız gereken budur: Devlet adamlığı sadece cephede kılıç sallamak değildir. Bazen bir baloda susarak dinlemek, bir sofrada yüzleri okumak, bir sohbetten devletin geleceğine dair sonuç çıkarmaktır.

Atatürk’ün Dehası Nerede?

Atatürk’ün dehası, insanları sadece söyledikleriyle değil, sakladıklarıyla da okuyabilmesindeydi. Sofya’da Bulgar milliyetçileriyle tartışması, dostluklar kurması, Bulgar toplumunu yakından tanıması onun diplomatik zekâsının parçasıydı.

O, düşmanı da dostu da tanımadan karar vermezdi. Çünkü gerçek liderlik, önce anlamakla başlar.

Magazini Bırakıp Stratejiyi Görmek

Bugün bazıları Atatürk’ün Sofya yıllarını “aşk hikâyesi”ne indirgemeyi seviyor. Fakat bu büyük bir haksızlıktır. Bir milletin kurucu aklını magazinle küçültmek, gençlerin ufkunu daraltır.

Gençlere şunu öğretmeliyiz: Büyük adamlar büyük işleri görünmeyen yerlerde hazırlar. Atatürk’ün Sofya görevi de Çanakkale’ye, Millî Mücadele’ye ve Cumhuriyet’e giden zihinsel hazırlık dönemlerinden biridir.

Gençlere Ders

Bugünün genci Atatürk’ün Sofya görevinden üç şey öğrenmelidir:

Bilgi topla.
İnsan tanı.
Dünyayı oku.

Çünkü gelecek, sadece çok konuşanların değil; doğru yerde duranların, doğru bilgiyi toplayanların ve zamanı gelince doğru hamleyi yapanların olacaktır.

Atatürk’ü aşk hikâyeleriyle değil, aklıyla anlatmalıyız. Sofya’da gördüğümüz Mustafa Kemal; davetlerde kaybolan biri değil, davetlerde devletin geleceğini okuyan bir liderdir.

İşte gençlere örnek budur.
Romantizm değil, görev bilinci.
Gösteriş değil, strateji.
Söz değil, hazırlık.