BİLİMİN İZİNDE

Yazı Dizisi – 18

Son dönemde Türkiye’de savunma sanayii alanında yaşanan gelişmeler, yalnızca yeni platformların ortaya çıkışıyla değil, aynı zamanda bu platformların geliştirilme ve kamuoyuna sunulma biçimleriyle de dikkat çekmektedir. Türk Havacılık ve Uzay Sanayii A.Ş. (TUSAŞ) bünyesinde yürütüldüğü ileri sürülen insansız savaş uçağı (TİSU) konsepti de bu bağlamda önem taşımaktadır. Kamuoyunda tartışılan iddialara göre TİSU, açık bir tanıtım yapılmaksızın olgunlaştırılma aşamasına yaklaşmış olabilir. Bu durum, yalnızca yeni bir hava aracı platformunun geliştirilmesi değil, Türkiye’nin hava harekât konsepti ve doktrininde olası bir dönüşümün işareti olarak değerlendirilebilir.

Sessiz geliştirme yaklaşımının rasyoneli

TUSAŞ’ın son yıllardaki proje yönetim stratejisi incelendiğinde, KAAN, ANKA-3 ve HÜRJET gibi projelerde “önce uçuş, sonra tanıtım” şeklinde özetlenebilecek bir yaklaşımın benimsendiği görülmektedir. Olası TİSU projesine ilişkin sınırlı bilginin ve kurumsal sessizliğin, kurumsal kapasite yetersizliğinden ziyade bilinçli bir tercih olduğu düşünülebilir. İnsansız savaş uçağı sınıfındaki sistemler; yalnızca hava aracı platformundan ibaret olmayıp algoritmalar, sensör füzyonu, otonomi düzeyi ve insan-makine etkileşimi gibi çok katmanlı teknolojik unsurların bütüncül entegrasyonunu gerektiren “sistemler sistemi” niteliği taşımaktadır. Bu nedenle erken aşamada yapılan açıklamaların, teknolojik spekülasyonlara, siyasi beklenti baskısına ve dış istihbarat takibine açık olduğu değerlendirilmektedir.

İnsanlı hava araçlarının merkezî konumunun dönüşümü

İnsansız savaş uçağı kavramının en dikkate değer yönlerinden biri, insansız hava araçlarının “yardımcı unsur” olarak algılanmasına meydan okuma potansiyelidir. Günümüze kadar İHA’lar çoğunlukla keşif-gözetleme ve sınırlı taarruz rolleriyle tanımlanmıştır. Oysa yeni nesil insansız savaş uçakları; insanlı uçaklarla kol uçuşu gerçekleştirme, yüksek riskli hava savunma bölgelerine öncü unsur olarak girme, elektronik harp görevleri ile SEAD/DEAD misyonlarını icra etme ve derin taarruz kabiliyeti kazanma gibi roller üstlenebilmektedir. Bu çerçevede olası bir TİSU platformu, insanlı beşinci nesil savaş uçaklarının (örneğin KAAN) etkinliğini artıran çarpan etkisi yaratabilir. Böyle bir durumda insanlı platformların karar verme düzeyi ile insansız unsurların icra kapasitesi arasında yeni bir iş bölümü öngörülebilir.

Teknoloji ve doktrin arasındaki ilişki

Bu bağlamda temel tartışma noktası, TİSU’nun yalnızca bir mühendislik başarısı mı, yoksa kapsamlı bir doktrin dönüşümünün aracı mı olacağıdır. Savunma çalışmalarına ilişkin literatür, teknolojik yeniliğin tek başına belirleyici olmadığını; savaş doktrini, kurumsal öğrenme ve operasyonel tecrübenin kullanım biçimini tayin ettiğini göstermektedir. ABD’de yürütülen loyal wingman projeleri veya Çin’in sürü konseptine dayanan sistemleri bu duruma örnek teşkil etmektedir. Türkiye’nin son on yılda farklı coğrafyalarda edindiği operasyonel tecrübenin, doktrinel yeniliklerin oluşumuna zemin hazırladığı ileri sürülebilir. Bu çerçevede TİSU benzeri bir sistem, söz konusu tecrübenin maddi ve yazılımsal bir ürüne dönüşmüş biçimi olarak nitelendirilebilir.

Jeopolitik ve kurumsal sonuçlar

Bu tür bir platformun geliştirilmesi, yalnızca Türk Hava Kuvvetleri’nin operasyonel kapasitesini değil, Türkiye’nin uluslararası konumunu da etkileyebilecek niteliktedir. Yüksek kabiliyetli insansız savaş uçağı sistemleri; ihracat pazarlarında rekabet gücünü artırma, NATO bağlamında teknoloji üreten ve paylaşan aktör konumunu güçlendirme ve bölgesel hava gücü dengelerinin yeniden şekillenmesine katkı sağlama potansiyeline sahiptir. İnsanlı savaş uçağı tedarikinde çeşitli kısıtlarla karşılaşan devletler için bu tür platformlar, maliyet-etkin bir alternatif oluşturabilir.

Sonuç

Mevcut tartışmalar, TİSU projesinin doğrulanmış bir olgudan ziyade güçlü emarelere dayanan bir iddia düzeyinde olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, böyle bir projenin varlığı halinde yanıtlanması gereken temel sorular; menzil, otonomi seviyesi, insan müdahalesinin kapsamı ve görev yelpazesinin sınırları gibi teknik ve doktrinel unsurlara ilişkindir. TUSAŞ’ın kamuoyundaki sessizliği, bir boşluk göstergesi olarak değil, olası bir eşik aşımının stratejik işareti olarak yorumlanabilir. Nihai değerlendirme ise, söz konusu sistemin operasyonel kullanımının ilk örnekleri görüldüğünde daha sağlıklı biçimde yapılabilecektir.

Fotoğraf: Savunma Hattı