Raven köyü yakınlarında, yerel halkın “Gabız Dere” adını verdiği derin bir vadide yer alır. Taşlaşmış ağaçlar, derenin her iki tarafında yaklaşık 200 metrelik bir alana yayılmıştır. Bu “orman”, yaklaşık yirmi kadar örnekten oluşur; ağaçların boyları 1–1,5 metre, gövde çapları ise 0,4–0,6 metre arasında değişmektedir. Bunlardan iki tanesinin çapı yaklaşık 4 metre, yüksekliği ise 1 metre civarındadır. Gövdelerin enine kesitlerinde yıllık halkalar net şekilde görülebilmektedir. Bazı korunmuş dalların yanmış izleri de mevcuttur.
Bu kayaların, yaklaşık 30 milyon yıl önceki yoğun volkanik faaliyetler sonucu oluştuğu tahmin edilmektedir. Bu ormanı benzersiz kılan özellik ise, ağaçların dik pozisyonda taşlaşmış olmasıdır. 75 dekarlık bir alanı kaplayan bu oluşum, 9 Şubat 1970 tarihinde doğal anıt ilan edilmiştir. Bölge, Bulgaristan’ın bu kısmının paleocoğrafik gelişimi açısından önemli bir bilimsel kaynak niteliğindedir; çünkü ülkede bu türde başka bir örnek henüz belgelenmemiştir. Taşlaşmış Ormana hem Gurgulitsa köyü üzerinden hem de Raven köyü (Bivolyane yönü – rezerv alanından geçerek) ulaşmak mümkündür.

Parmak Kaya – Nochevo – Пармак кая – Ночево

Parmak Kaya, bir Trak kült kompleksi olarak kabul edilmektedir. Kaya yüzeyine oyulmuş otuzdan fazla yamuk biçimli niş bulunmaktadır. İsmini ise, erozyondan korunmuş ya da kasıtlı olarak oyulmuş, şaşırtıcı derecede parmağa benzeyen küçük bir kaya parçasından almıştır.
Kaya, etkileyici bir yüksekliğe sahiptir ve neredeyse tam güney yönüne bakacak şekilde doğal olarak yönlenmiştir.
Yüzeyinde ayrıca birkaç oyuk ve kurban sunaklarına ait izler belirgin şekilde görülmektedir.

Trak Kült Yapısı – Sokolino
Култово тракийско съоръжение – Соколино

Bu kült yapısı, bir tepenin güney yamacının tamamını kaplamaktadır. Hemen yakınında, Trak ritüellerinin gerçekleştirildiği düşünülen “Kalpaki Asar” adlı kale-kutsal alan yer almaktadır.
Yapıya yakından bakıldığında, bazı taşların yapay olarak yeniden düzenlendiği fark edilmektedir. Bu düzenleme, büyük olasılıkla Güneş Tanrısı’nı simgeleyen bir insan yüzü figürünü andırmaktadır.
Трапецовидни ниши над язовир Кърджали
Kırcaali Barajı Üzerindeki Yamuk Şeklindeki Kaya Nişleri

Kırcaali Barajı’nın Borovitsa kolu üzerindeki bölgede, dört adet yamuk biçimli kaya nişi bulunan bir kaya yer almaktadır. Bu nişler doğuya, yani kolun karşı kıyısında bulunan ve üzerlerinde yine yamuk nişler taşıyan başka kayalara doğru bakmaktadır. Karşı kıyıdaki nişler ise batıya yönelmiştir. Nişlerin bulunduğu kaya ya kırılarak bu pozisyona gelmiştir ya da bilinçli olarak dik konuma getirilmiştir. Özellikle Bezvodno köyü yakınlarındaki kaya nişeleri de böyle kasıtlı şekilde dikleştirilmiş gibi görünmektedir.
Bu kaya, kuzeybatıdan bakıldığında, sanki yerinde zor duruyormuş gibi, eğik ve dayanıksız bir izlenim vermektedir. Yapı ve yönlendirme özellikleri, bu nişlerin ritüel veya kült amaçlı olarak düzenlendiğini düşündürmektedir.

Природна забележителност “Пробитият камък” – Сърница
Doğal Anıt “Delik Kaya” – Sırnitsa
“Delik Kaya” adlı doğal anıt, Sırnitsa köyünün yaklaşık 3,5 km kuzeybatısında yer almaktadır. Kayada, yamuk biçimli niş kalıntılarına benzer izler görülmektedir. Bu da şu soruyu gündeme getirmektedir: Burası yalnızca doğal bir oluşum mu, yoksa insan eliyle şekillendirilmiş kültürel bir alan mı?
Bu belirsizlik, “Delik Kaya”nın sadece jeolojik değil, aynı zamanda arkeolojik ya da kült ritüellere dayalı bir geçmişe sahip olabileceği ihtimalini de düşündürmektedir.

Вирът “Бездънник” – Гърнати
“Bezdannik” (Dipsiz) Doğal Havuzu – Gırnati

“Bezdannik” ya da halk arasında bilinen adıyla “Bezalmik”, Bureska Deresi vadisinde, kuzeyden gelen Malka Dere’nin katıldığı noktada yer alır. Doğal yollarla, kaya içine oyulmuş derin bir çukur şeklinde bir su birikintisidir. Havuzun derinliği 7–8 metre, çapı ise yaklaşık 5 metrelik dairesel bir şekildedir.
Bu doğal havuz, çevresinde yer alan 3 ila 30 metre yüksekliğindeki küçük şelaleler, çağlayanlar ve basamaklı su düşüşleriyle birlikte etkileyici bir doğa manzarası sunar. Bölge, doğa yürüyüşü ve serinleme için oldukça elverişlidir.
Паскеле кая и Йели кая – с.Звезделина
Paskele Kaya ve Yeli Kaya – Zvezdelina Köyü

Paskele Kaya ve Yeli Kaya, Zvezdelina köyünün güneyinde, Kodja Kaya olarak bilinen bölgede yer alan bir kaya kompleksidir. Bölgede doğal yolla oluşmuş kaya terasları, düzlükler, ve piramit şeklinde nişler bulunmaktadır. Bu oluşumlar, kayaların zamanla aşınması sonucu meydana gelen doğal kıvrımlar şeklindedir.
Bazı araştırmacılar, teraslardan birinde Trak dönemine ait bir kutsal alan (kutsal teras) bulunduğunu öne sürmektedir. Ayrıca eski haritalarda, bu kaya kompleksinin iki ayrı düzlüğü yakınında “Astronomik Nokta” olarak işaretlenmiş alanlar yer almaktadır.
Kayalık sırtın üzerinden manzara son derece etkileyicidir. Bu etkileyici doğal yapının eteklerinde, Kırcaali’ye uzanan demiryolu hattı geçmektedir ve kayanın içinden bir tünel kazılarak ray hattı inşa edilmiştir.
Bölge, hem doğa tutkunları hem de tarih meraklıları için keşfedilmeye değer önemli bir jeo-kültürel noktadır.

Язовир “Мъглене” – Măglene Barajı
Măglene Barajı, Kirkovo Belediyesi’ne bağlı Benkovski köyü yakınlarında yer almaktadır. Baraj, yıl boyunca balıkçılık için uygundur; burada sazan, gümüş sazan, kadife balığı ve turna balığı gibi türler avlanabilir.
Eğimli ve düz arazisi, baraj çevresini çadırlı kamp ve piknik yapmak için ideal bir yer hâline getirmektedir. Doğaseverler için sakin, huzurlu ve keyifli bir kaçış noktasıdır.
Asma Köprü – Nenkovo Köyü – Въжен мост– с. Ненково

Nenkovo köyü, Batı Rodoplar’ın doğu ucunda, Doğu Rodoplar ile sınır bölgesinde yer alır. Kırcaali’nin yaklaşık 17 km kuzeybatısında, Ardino’nun ise 18 km kuzey-kuzeydoğusundadır. Köy, Borovitsa Nehri’nin sağ kıyısında, nehrin batısındaki yükseltilerin eteklerinde konumlanmıştır. Köyün doğusunda, nehrin karşı kıyısında bir belediye yolu geçmektedir ve Nenkovo köyü bu yola, bir yaya asma köprüyle bağlanmaktadır. Borovitsa Nehri’nin su seviyesinin düşük olduğu dönemlerde, araçla geçilebilen bir geçit (kısa boğaz) mevcuttur. Ayrıca yüksek arazi araçları ile bu geçit, diğer zamanlarda da kullanılabilir hâle gelmektedir.

Trak Kaya Mezarları – Тракийски скални гробници – Овчево

Bu arkeolojik alan, büyük bir megalitik kült kompleksi niteliğindedir. İlk olarak, yumuşak kayaya yan yana oyulmuş iki adet küresel mezar ortaya çıkarılmıştır. Daha sonra, yine kayaya oyulmuş bir merdiven keşfedilmiştir. Bu merdiven, yöre halkı tarafından pratik bir şekilde kullanılmış; eşeklerini yakınlardaki çayıra götürmek için bu merdiveni kullanmışlardır. Komplekste ayrıca birkaç adet yamuk biçimli kaya nişi de tespit edilmiştir. Bu buluntular, bölgenin antik Trak kült ve defin gelenekleri açısından önemli bir yerleşim olduğunu göstermektedir.
Kırcaali Barajı – Язовир “Кърджали”

Kırcaali Barajı, Bulgaria’daki üç büyük barajdan biri olup, Kırcaali şehrinin kuzeybatısında yer alır. Barajın beton gövdesi, şehir merkezine yaklaşık 3 km uzaklıktadır.
Baraj gövdesinin inşası 1957–1963 yılları arasında gerçekleştirilmiştir. Gövde, beton kemer-gravitasyon tipi olup, yerden 103,5 metre yüksekliğe ulaşır. Barajın toplam su hacmi 497,2 milyon metreküp olup, hacim açısından Bulgaristan’da ikinci sıradadır.
Ancak şekli, yapısı ve mühendislik çözümü açısından, Balkan Yarımadası’nda eşi olmayan bir barajdır. Ayrıca bu baraj, dünyada nadir görülen bir özellik taşıyarak, doğrudan bir şehrin üzerinde yükselen sayılı baraj gövdelerinden biridir. Bu yönüyle hem mühendislik harikası hem de görsel bir simge niteliğindedir.

Kaya Nişleri – Stomantsi – Скални ниши – Стоманци

Stomantsi, Güney Bulgaristan’da, Kırcaali ilinin Kirkovo belediyesine bağlı bir köydür. Köy çevresinde, şaşırtıcı kaya oluşumları, Traklara ait kaya nişleri, antik oyma izleri, kanallar ve kayaya oyulmuş bir mezar görülebilir. Araştırmacılara göre, bu eserler Doğu Rodoplar’da yaşamış çok eski bir uygarlığın izlerini taşımaktadır. Bölge, hem arkeolojik hem de doğal açıdan keşfedilmeye değer zenginlikler barındırmaktadır.
Язовир “Студен кладенец” – “Soğuk Kuyu” Barajı

“Studen Kladenets”, Arda Nehri’nin orta akışı üzerinde, Kırcaali şehrinin güneydoğusunda, Kırcaali ve Krumovgrad belediyeleri sınırında yer alan bir barajdır. Yüzölçümü 27 km²’dir.
Barajın inşası için hazırlıklar 1954 yılında başlamış, ertesi yıl ise barajın inşaatına geçilmiştir. Ancak nehrin taşkınları nedeniyle çalışmalar birçok zorlukla karşılaşmıştır. 1958 yılında hidroelektrik tesis faaliyete geçirilmiştir.
Barajın su toplama havzası 3752 km²’dir ve yıllık ortalama su akışı 1.600 milyon m³’tür. Beton baraj gövdesi, en yüksek noktasında 68 metre yüksekliğindedir, uzunluğu ise 350 metredir. Temel kısmında 61 metre genişliğe, tepe (taç) kısmında ise 8 metre genişliğe sahiptir. Baraj duvarı, nehrin sağ yamacına oturtulmuştur ve baraj gölü, yaklaşık 29 km yukarıya doğru uzanan 489 milyon m³ hacme sahiptir.
Barajın temel amacı:
• Arda Nehri’nin büyük ve mevsimsel olarak değişken su akışını düzenlemek,
• Tarımsal sulama sağlamak,
• ve hidroelektrik enerji üretmektir.
Ayrıca, baraj gölü:
• Balık yetiştiriciliği (akuakültür),
• ve su sporları (kürek, su bisikleti) gibi faaliyetler için de kullanılmaktadır.
__________________________________________________
“Olan Kaya” Kaya Oluşumu
Скално образувание “Оланкая”
.
Türkçeye çevrildiğinde ismi “Doğan (Doğuran) Kaya” anlamına gelir.
Yerel halk, bu kayanın, çevresindeki gevşek toprak ve kayaların zamanla doğanın kuvvetleriyle (rüzgâr, yağmur, erozyon) aşınıp yok olması sonucunda geride tek başına ayakta kaldığını anlatır.
Пролом “Шейтан дере” и “Абразивни кладенци”
“Şeytan Dere” Boğazı ve “Aşındırma Kuyuları”

Studen Kladenets Barajı’nın hemen ardında, “Şeytan Dere” Boğazı yer alır.
Burası aynı zamanda “Şeytan Kanyonu” (Cehennem Deresi) olarak da bilinir. Kanyonun üzerinde tehditkâr biçimde yükselen dik kayalıklar, oluşum şekilleri nedeniyle “Aşındırma Kuyuları” olarak adlandırılmıştır.
Bu kayalıklar, kuvars ve kalsedon damarlarıyla bezelidir.
Bölge, son derece etkileyici bir manzaraya sahiptir ve ayın yüzeyini andıran bir görünüme benzer. Aynı zamanda su kuşları, kaya kuşları, sürüngenler ve çeşitli böcek türleri açısından da oldukça zengindir. Burası;
Ekoturizm,
Fotoğrafçılık,
Kano (kayaking),
Doğa yürüyüşleri,
ve jeoloji turları için son derece cazip bir destinasyondur.
Studen Kladenets köyünde, bölgenin biyolojik çeşitliliğine adanmış bir sergiye sahip bilgi merkezi bulunmaktadır. Merkezde ayrıca uzun menzilli dürbünler (teleskoplar) ile gözlem yapılmasına da imkân tanınmaktadır.

Тракийска крепост Калпаки асар – Соколино
Trak Kalesi Kalpaki Asar – Sokolino Köyü

Kalpaki Asar Trak kalesi, adını aldığı tepenin üzerinde, Sokolino köyünün yaklaşık 1.5 km doğusunda yer almaktadır. Konik şekilli bir yükselti üzerine inşa edilmiş olan kale, uzaktan bakıldığında tepeye oturtulmuş bir “kalpak” görünümünü andırmaktadır.
Kalenin duvarları kırma taşlardan örülmüştür. Sur kalıntılarının çevresinde:
• Yuvarlak bir savunma kulesine ait izler,
• Ve evsel kullanım amaçlı seramik parçaları, taş yığınlarının arasında dağılmış hâlde bulunabilir.
Tepenin zirvesinden kuzeybatı yönüne, Vırbitsa Nehri vadisine doğru geniş panoramik bir manzara açılmaktadır.
Въжен мост p. Върбица Vırbitsa Nehri Üzerindeki Asma Köprü

Asma köprü, Momçilgrad kasabasının yaklaşık 1,2 km batısında, Vırbitsa Nehri kıyısında yer almaktadır. Nehir kenarında, Aralık 1990’da taşkın sularında hayatını kaybeden askerlerin anısına dikilmiş bir anıta da ev sahipliği yapmaktadır.

Водопад Марф – Джебел – Marf Şelalesi – Cebel
Marf Şelalesi, Cebel ilçesine bağlı Ridino köyü yakınlarında yer almaktadır. Şelaleye ulaşmak için köyden yaya olarak, içinden dere geçen vadinin kenarından yürüyerek gidilir.
Yürüyüş yaklaşık bir saat kadar sürmektedir, ancak bu zahmete tam anlamıyla değmektedir. Doğal güzelliği ile karşılaşan herkes, bu etkileyici doğa harikasının görülmeye değer olduğunu rahatlıkla fark eder.

Чешма и водопад – Груево – Çeşme ve Şelale – Gruevo
Gruevo köyü, E-85 ana yoluna bir kilometreden daha kısa mesafede yer almaktadır. Şelale ve çeşme, köyün güneydoğusunda bulunur. Yerleşim yeri, Doğu Rodoplar’da, dağlık bir bölgede, ortalama 470 metre rakımda konumlanmıştır. Köyün yakınından Vırbitsa Nehri geçmektedir. Gruevo’nun nüfusu yaklaşık 680 kişidir. Doğal güzellikleri ve ulaşılabilir konumuyla, özellikle şelale ve çeşme çevresi ziyaretçiler için huzurlu bir mola noktasıdır.
Чешма със зеолитна вода – Бели пласт
Zeolitli Su Çeşmesi – Beli Plast Köyü

Uzmanlara göre zeolitten geçmiş su, insan sağlığı için zararlı olan tüm maddeleri arındırır. Yapısı öyle özeldir ki, vücutta birikmiş zehirleri yakalar ve dışarı atar.
Köyün çevresinde ve içinde iki çeşme daha bulunsa da, bu çeşme en ünlüsüdür ve bölge halkı tarafından “şifalı su” kaynağı olarak kabul edilir.

Стадион “Арена Арда” – гр. Кърджали
“Arena Arda” Stadyumu – Kırcaali Şehri
“Arena Arda” Stadyumu – Kırcaali Şehri
Kırcaali şehir stadyumu, FK Arda futbol kulübünün evidir ve 1961 yılında inşa edilmiştir. O dönemin koşullarına göre ülkenin en modern stadyumlarından biri olmuştur.
Mayıs 2018’de, tesiste yapılan 2 milyon leva değerindeki kapsamlı yenileme çalışmaları sonrasında, stadyum
Bulgaristan Spor Bakanı Krasen Kralev’in katılımıyla törenle yeniden açılmıştır.
Modern spor altyapısıyla donatılan stadyum, Kırcaali’de futbol müsabakalarının ulusal ve Avrupa standartlarında yapılmasına imkân sağlamaktadır.
Stadyumda:
• 105 x 68 m boyutlarında bir futbol sahası,
• Olimpik standartlara uygun atletizm pisti,
• Yorumcu kabinleri,
• Ana giriş kapıları,
• Ve “B” ve “G” tribünlerinde iki çıkış noktası bulunmaktadır.
Дървената джамия – Подкова-Ahşap Cami – Podkova Köyü

Podkova köyünde bulunan bu yapı, tamamen ahşaptan inşa edilmiş ve eski yapı tekniklerinin eşsiz bir örneğidir. Yapımında tek bir çivi bile kullanılmamıştır. Bir efsaneye göre, bu cami bir gece içinde yedi genç kız tarafından yapılmıştır ve inşaatın ardından bu kızları bir daha kimse görmemiştir. Bu yüzden camiye halk arasında “Edi Kızlar Camisi” (Yedi Kızın Camisi) denilmektedir. Çevredeki kayalarda, eski oyuklar ve oluklar görülmektedir. Yerel halk, bunların büyük ağaç kütüklerinin taşınması sırasında oluşan izler olduğuna inanmaktadır. Cami hâlen ibadete açıktır. 2009 yılında restore edilmiş ve bu sırada tarihi yapım tekniğine sadık kalınarak yenilenmiştir.

Връх “Аладаг” – Бял извор Ala Dağ Tepesi

Ala Dağ, Bulgaristan’ın Doğu Rodoplar bölgesinde yer alan görkemli bir dağ zirvesidir. Deniz seviyesinden 1241 metre yüksekliğiyle, Jaltı Rid (Sarı Sırt) sıradağlarının en yüksek noktasıdır. Bu dağ silsilesi, yöre halkı arasında “Allah Dağ” (Boz Dağ) adıyla da bilinmektedir.
Yerel bir efsaneye göre, Osmanlı döneminde Rodoplar’da yaşanan zorlu süreçte Osmanlı askerlerine bu dağda katliamları durdurma ve insanları İslam’a davet etme emri verilmiştir. Bu olay, dağın halk arasında “Allah Dağ” olarak anılmasına neden olmuştur.

Джамията – Кърджали – Kırcaali Camii (pazarda)

Kırcaali şehir merkezinde, şehir pazarının hemen yakınında yer alan Kırcaali Camii, bölgenin dikkat çeken tarihî yapılarından biridir. 1812 yılında inşa edilmiş, 1874 yılında ise yeniden düzenlenmiştir. 500 kişilik kapasiteye sahip olan cami; ibadet alanı, minare ve idari binadan oluşmaktadır. Cami avlusunda, abdest almak için kullanılan yenilenmiş çeşmeler yer almaktadır. Günümüzde aktif olarak ibadete açık olan cami, aynı zamanda kültürel miras statüsünde tescilli bir yapıdır. Caminin mimarisi, hem görkemli hem zarif detaylarıyla dikkat çeker ve Kırcaali’deki Müslüman toplumunun tarihî köklerini yansıtan önemli bir anıttır.

Fotoğraf: Kırcaalihaber