Rafet ULUTÜRK

Bulgaristan Parlamentosu’nda Seçim Kanunu’nda yapılması planlanan değişiklikler, bir kez daha demokrasinin en hassas noktasını tartışmaya açtı: seçim güvenliği. Anayasa ve Hukuk Komisyonu’nda ikinci okuma görüşmeleri sürerken, toplantının kvorum eksikliği nedeniyle saatlerce gecikmesi bile başlı başına sembolik bir anlam taşıyor. Seçim sisteminin geleceği konuşulurken, karar alma mekanizmasının kendisi aksıyor.

Komisyonun “oylama yapmadan tartışmaya devam etme” kararı ise sorunun özünü daha da derinleştiriyor. Tartışıyoruz ama karar almıyoruz. Konuşuyoruz ama somut bir çerçeve çizemiyoruz. Bu durum, muhalefetin dile getirdiği endişeleri daha da görünür kılıyor.

“Devam Ediyoruz – Demokratik Bulgaristan” (PP–DB) cephesinden Nadejda Yordanova’nın uyarıları özellikle dikkat çekici. Çalışma grubu tarafından önerilen metinlerin, kontrollü oy kullanımına karşı var olan güvenceleri zayıflattığını söylüyor. Daha da önemlisi, çoğunluğun kamuoyuna ne tür makineler getirmek istediğini açıkça göstermesi gerektiğini vurguluyor. Haklı bir soru bu: Vatandaş, oyunu kullanacağı aracı görmeden, onun güvenli olduğuna nasıl ikna olacak?

Aynı partiden Stoyu Stoev’in dile getirdiği belirsizlikler de meselenin teknik boyutunu ortaya koyuyor. Oy pusulalarının atılacağı kutuların nasıl olacağı bile net değilken, seçim güvenliği üzerine soyut tartışmalar yapmak ne kadar anlamlı? PP–DB’nin daha önce önerdiği optik tarama cihazlarıyla ilgili tekliflerini geri çekmesi ise, siyasi sorumluluk açısından önemli bir not. “Zamanında mümkündü, artık değil” demek, popülist ısrar yerine gerçekçilikten yana bir tavır.

Ancak belirsizlik sadece muhalefetin sorunu değil. “Veliçie” partisinden Yuliana Mateeva’nın “hiç olmazsa bir fotoğraf gösterin” çıkışı, aslında toplumun genel hissiyatını özetliyor. Makine var deniyor ama kimse görmüyor. Şeffaflık iddiasıyla yola çıkılan bir reformda, görünmez makineler ciddi bir çelişki yaratıyor.

“Vızrajdane” (Vazrajdane) partisinin tepkisi ise daha sert: Çalışma grubunda kimler vardı? Bu önerileri kim yazdı? Tartışmalar nerede yapıldı, tutanakları var mı? Seçim sistemi gibi hayati bir konuda “anonim” bir çalışma grubunun arkasına sığınılması, demokratik meşruiyet açısından kabul edilebilir mi? Milletvekili Tsveta Rangelova’nın “anonim insanların önerilerine oy veriyoruz” sözleri, bu rahatsızlığın en net ifadesi.

Komisyon Başkanı Anna Aleksandrova’nın, birleşik raporda altı parlamento grubunun önerilerinin yer aldığı yönündeki açıklaması ise soruları tam olarak yatıştırmıyor. Çünkü sorun sadece “kim önerdi” değil, “ne önerildiğinin ne kadar açık olduğu”.

Merkez Seçim Komisyonu’ndan Tsvetozar Tomov’un sözleri belki de en çarpıcı itiraf niteliğinde: Bulgaristan’a hangi tarayıcıların getirileceği bilinmiyor. Sadece “birkaç tür cihaz olduğu” biliniyor. Bir ülkede seçim sistemi değiştirilirken, kullanılacak teknolojinin bu kadar muğlak olması, güven değil kuşku üretir.

Sonuç olarak mesele makineler mi, kağıt mı tartışmasının çok ötesinde. Asıl mesele güven. Seçmen, oyunun gizli olduğuna, doğru sayıldığına ve kimsenin onu manipüle etmediğine inanmak istiyor. Bu inanç; kapalı kapılar ardında hazırlanan metinlerle, görülmeyen makinelerle ve oylanmayan tartışmalarla inşa edilemez.

Demokrasi, yalnızca sandığa gitmek değildir. Demokrasi, sandığın nasıl çalıştığını herkesin bilmesidir. Eğer bu şeffaflık sağlanamazsa, sandıktan çıkan sonuç ne olursa olsun, meşruiyet tartışmaları kaçınılmaz olacaktır.