Rafet ULUTÜRK

Bunu çoğu Bulgaristanlı bilmiyor. Avrupa Alpleri’nde kayan her iki kayakçıdan birinin ayağındaki kayak takımı, küçük Bulgaristan kasabası Çepelare’de üretiliyor. Bu bir slogan değil; Bulgaristan’ın bugün Avrupa sanayisinde nerede durduğunun sessiz bir göstergesi. Ancak mesele kayak değil; mesele, Bulgaristan’ın artık görünmeyen ama vazgeçilmez bir Avrupa üretim gücü haline gelmiş olması.

Bugün Avrupa’daki her dört buzdolabından biri Bulgaristan’da üretiliyor. Radino köyü yakınlarındaki fabrikada yılda 1 milyon 760 bin buzdolabı üretilirken, Sevlievo’daki tesis Avrupa’nın en büyük seramik sağlık gereçleri fabrikası konumunda. Tırgovişte’de Avrupa’nın en büyük düz cam fırını bulunuyor; Ruse’de Volkswagen ve Audi motor başlıkları, Odelo tesislerinde Mercedes, Audi ve VW farları üretiliyor; Airbus A320 uçak kapıları Bulgaristan’da imal ediliyor. Bulgaristan, Avrupa sanayisinin arka planındaki sessiz bir üretim devi haline gelmiş durumda.

Savunma ve ileri teknoloji alanında da benzer bir tablo söz konusu. Plovdiv merkezli MILARA firması ABD ordusuna yılda 10 bin robot ihraç ediyor; Burgaz yakınlarında zırhlı araç ve drone üretim tesisleri faaliyet gösteriyor. Dronamics ise Avrupa’da kargo taşıyan dronları geliştiren öncü şirketlerden biri. Uzay endüstrisinde EnduroSat, SpaceX iş birliğiyle 60’tan fazla uyduyu yörüngeye gönderdi; 17.500 m²’lik tesisinde günde iki uydu üretme kapasitesiyle Balkanlar’ın değil, dünyanın sayılı uzay üretim merkezlerinden biri haline geldi.

Tarım ve gıda sektöründe Bulgaristan, AB’de buğday ihracatında üçüncü sırada ve Avrupa’nın en büyük 10 şarap üreticisinden biri olarak 50 ülkeye ihracat yapıyor. Tarımda, sanayide ve yüksek teknolojide eş zamanlı güçlenen bu yapı, nadir görülen bir kalkınma modeline işaret ediyor. Enerji alanında Sunotec dünyanın en büyük güneş enerjisi kurulum şirketlerinden biri; Loveç yakınlarındaki 124 MW / 496 MWh batarya tesisi AB’nin en büyük projeleri arasında; Çelopetçene’de yeni nesil batarya gigafabrikası kuruluyor. Bulgaristan artık yalnızca üretmiyor, geleceğin teknolojisini üretiyor.

1989’da Bulgaristan’ın GSYİH’si bugünün altıda biri kadardı; bugün ise ihracat rekor seviyede, Avrupa sanayisine entegre ve NATO ile AB tedarik zincirinin kritik bir parçası. Bu dönüşümün temel nedeni ucuz işgücü değil, Avrupa Birliği entegrasyonu oldu: kapalı ekonomi yerine açık pazar, propaganda yerine üretim ve küresel değer zincirine entegrasyon.

Asıl sorun, Bulgaristan’daki kamuoyunun bu başarıyı yeterince konuşmaması. Oysa Alman sanayisi, Fransız tüketiciler, ABD ordusu ve SpaceX Bulgaristan’ın üretim kapasitesini çoktan biliyor. Bulgaristan sessizce büyüdü; bugün Avrupa’nın sanayi tedarikçisi, uzay ve savunma teknolojisi üreticisi, tarım devi ve yeşil enerji oyuncusu konumunda. Ve bu dönüşüm ne Çin’in, ne Rusya’nın ne de ABD’nin projesi; Avrupa entegrasyonunun bir sonucu.

Belki de artık şu cümleyi daha yüksek sesle söylemenin zamanı geldi: Bulgaristan küçük bir ülke olabilir, ama Avrupa’nın üretim haritasında dev bir yer kaplıyor.