ANKARA – 28 Ekim 2026

Türkiye Cumhuriyeti’nin ilanının üzerinden 103 yıl geçti. Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün önderliğinde yürütülen Millî Mücadele’nin zaferle sonuçlanmasının ardından, 29 Ekim 1923’te Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde Cumhuriyet’in ilan edilmesiyle Türk devletinin yönetim biçimi resmen belirlendi.

Cumhuriyet’e uzanan tarihî süreç, Mustafa Kemal Atatürk’ün 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkmasıyla başlayan Millî Mücadele yıllarında şekillendi. 23 Nisan 1920’de TBMM’nin açılmasıyla millet egemenliğine dayanan yeni yönetimin temelleri atıldı. 24 Temmuz 1923’te Lozan Barış Antlaşması’nın imzalanması ve 13 Ekim 1923’te Ankara’nın başkent ilan edilmesi, yeni devletin kuruluş sürecindeki önemli aşamalar oldu.

Cumhuriyet kararı Çankaya Köşkü’nde alındı

27 Ekim 1923’te hükümetin kurulamaması üzerine yaşanan siyasi bunalım, devletin yönetim biçiminin açıkça belirlenmesi ihtiyacını gündeme getirdi.

Mustafa Kemal Paşa, 28 Ekim akşamı Çankaya Köşkü’nde yakın çalışma arkadaşlarıyla bir araya gelerek Cumhuriyet’in ertesi gün ilan edileceğini açıkladı. Atatürk, daha sonra Nutuk’ta bu tarihî kararı, “Yarın Cumhuriyet ilan edeceğiz” sözleriyle anlattı.

Yemekten sonra Mustafa Kemal Paşa ve İsmet Paşa, 1921 Anayasası’nda değişiklik yapılmasını öngören kanun teklifini hazırladı. Teklif, ertesi gün Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde görüşülmek üzere gündeme alındı.

Cumhuriyet 29 Ekim 1923’te ilan edildi

TBMM, 29 Ekim 1923 günü saat 18.00’de toplandı. Anayasa’da yapılan değişiklikle “Türkiye Devleti’nin şekli hükümeti Cumhuriyet’tir” hükmü kabul edildi. Saat 20.30’da, oturuma katılan 158 milletvekilinin tamamının oyuyla Cumhuriyet ilan edildi.

Karar, Meclis’te “Yaşasın Cumhuriyet” sesleri ve alkışlarla karşılandı. Aynı gün yapılan seçimde Gazi Mustafa Kemal Paşa, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk cumhurbaşkanı oldu.

Atatürk, Cumhurbaşkanı sıfatıyla Meclis kürsüsünden yaptığı konuşmasını, “Türkiye Cumhuriyeti mesut, muvaffak ve muzaffer olacaktır” sözleriyle tamamladı.

29 Ekim, millî bayram olarak kutlanıyor

Cumhuriyet’in ilanı ilk yıllardan itibaren çeşitli etkinliklerle kutlandı. 19 Nisan 1925’te kabul edilen kanunla 29 Ekim, Türkiye Cumhuriyeti’nin millî bayramı olarak belirlendi.

Aradan geçen 103 yılda 29 Ekim, Türkiye’nin bağımsızlığını, millî egemenlik anlayışını ve Cumhuriyet’in kuruluşunu simgeleyen en önemli tarihî günlerden biri olmayı sürdürüyor.

Kaynak: TRT Avaz