ZAGREB – 31 Ekim 2026

Hırvatistan’ın başkenti Zagreb’de, İkinci Dünya Savaşı sırasında hayatını kaybeden Romanların anısını yaşatmak amacıyla gezici bir anıt mezar (kenotaf) hazırlanıyor. 31 Ekim’de düzenlenecek atölye çalışması kapsamında oluşturulacak anıtın, ziyaretçilerin getireceği fotoğraflar, çiçekler ve kişisel eşyalarla şekillendirilmesi planlanıyor.

Baskı Altındaki Tiyatro Merkezi POKAZ tarafından düzenlenen çalışma, Romanlar ve Sintiler topluluklarına yönelik soykırımın hafızasını korumayı amaçlayan uluslararası bir projenin parçası. Sanatçı ve mimar Antonio Grgić’in tasarımına dayanan gezici anıt, tekerlekler üzerinde taşınabilecek şekilde ahşaptan inşa edilecek.

Topluluğun kendi anıtını oluşturması hedefleniyor

“Eylem ve Sanat Yoluyla Toplumu Güçlendirme: Topluluğun Sesleri” başlıklı program, Zagreb’deki POKAZ merkezinde saat 15.00’te başlayacak. Sanatçı Nika Rukavina’nın yöneteceği atölyede katılımcılar, içinde insan kalıntısı bulunmayan sembolik bir mezar anlamına gelen kenotafı birlikte hazırlayacak.

Geleneksel Roman arabalarından esinlenilerek tekerlekli biçimde tasarlanan yapı, topluluğun bir araya gelerek anılarını paylaşabileceği ortak bir alan olarak düşünülüyor.

Projenin tasarımcısı Grgić, HINA’ya yaptığı açıklamada amaçlarının topluluğa hazır bir anıt sunmak değil, anıtın topluluk üyeleri tarafından oluşturulmasını sağlamak olduğunu belirtti.

Benzer kenotaf çalışmaları projenin diğer ortak ülkelerinde de yürütülüyor. Romanya’da bir anıt hazırlanırken İtalya’da ve Polonya’daki Auschwitz Anıt Alanı’nda da etkinlikler düzenlenmesi planlanıyor.

Hayatta kalanların yakınlarıyla görüşmeler yapıldı

Culture Hub Croatia küratörü Željka Ivančić, sanatsal çalışmalardan önce hayatta kalanların aileleriyle görüşmeler gerçekleştirildiğini ve daha az bilinen, işaretlenmemiş toplu katliam alanlarının araştırıldığını aktardı. Hırvatistan’daki arşiv çalışmalarına tarihçi Danijel Vojak da katkı sağladı.

Ivančić, projenin Hırvatistan, İtalya, Romanya ve Polonya’daki farklı koşullara uyarlanmasının gerektiğini belirtti. Zagreb’de etkinliğin bir Roman yerleşiminde gerçekleştirilmesi de başlangıçta planlanmış ancak pratik ve organizasyonel güçlükler nedeniyle bu fikir hayata geçirilememişti.

Romanya’da ise kenotaf bir Roman köyünde sergilenmiş, köy sakinleri anıta aile fotoğrafları eklemişti.

Zagreb’deki program, kentten ölüm kamplarına sürgün edilen Roman kurbanların anısına mum yakılmasıyla sona erecek.

Uluslararası hafıza projesi kapsamında düzenleniyor

Etkinlik, Culture Hub Croatia, POKAZ ve ROMHR kuruluşları tarafından Avrupa Birliği’nin CERV programınca finanse edilen “GIVO – Anılarımıza Ses Verin” projesi kapsamında düzenleniyor.

Ocak 2027’de tamamlanması planlanan proje çerçevesinde, Romanların ve Sintilerin uğradığı zulmün yaşandığı yerleri belgeleyen sanal bir müze, eğitim materyalleri ve mekânlara ilişkin video kayıtları hazırlanacak.

Zagreb’in yanı sıra Bjelovar ve Koprivnica kentlerinde de proje kapsamında yeni etkinlikler gerçekleştirilmesi öngörülüyor.

Kaynak: BTA